Cilmigii la caasiyay!

Cilmigu waa nuur!
Jahliguna waa mugdi!

Adduunyadan aan ku noolnahay, waxa ay horumarkan maanta la joogo, iyo kan la hiigsanayaba ay ku gaadhay cilmiga. Cilmiguna sidiisaba wuxuu ku yimaadaa ama lagu helaa laba hab: 
1- Mid horay loo helay oo aad ka baratid iyo 
2- Mid hadda gacanta lagu hayo oo la baarayo/ ikhtiraacayo.

Diinteenu aad iyo aad ayay uga hadashshay cilmiga. Ilaahay (sw) ayaa quraanka kariimka ah ku sheegay oo yidhi: miyay siman yihiin kuwa waxbartay iyo kuwa aan waxbaranin. 
Rasuulkeenii suubanaa (scw) waa tii uu  ilhaay ku yidhi: akhri magaca alle... (suuradda iqra).

Inaku (soomaalida) dhinacee baan ku jirnaa? ma kuwa cilmiga barta, mise kuwa raadiya, mise kuwa xaqira ee hoos u dhiga dadka cilmiga leh? 

Tiiyooy arrini sidaas ay tahay, oo muddo dheer aan rabay in aan wax ka qoro, sida ay dadka soomaalidu ula dhaqmaan dadka soomaalida ee cilmiga leh, gaar ahaan farsama yaqaanada sida: farsama yaqaanada birta tuma ee inoo sameeya midiyaha, faaska, gudinta, haamaha iwm. 
Kuwa kabaha, boorsooyinka, gambadhada iwm sameeya.
Rayiislaha/ tima jaraha, beeraleyda, kalluumeysatada iyo kuwa kale oo fara badanba.
Shaqooyin kani waa kuwa ugu liita xaggeena. Dadka ka shaqeeyaana aanay nolol fiicana ku  haysanin.
Balse adduunyada kale waa xirfadaha ugu qaalisan ee aan la heli karin, dadka ka shaqeeyaana ay nolol aad u heer saraysa ku nool yihiin. Tusaale: Jarmalka oo ah waddamada ugu horeeya xagga birta oo baabuurta iyo diyaaradaha sameeya kaasi waa birtume. Keena birta tumaana xataa meel fiican ma fadhiyo, waa yaab!
Talyaaniga beeraha iyo maqaar tolista, boorsooyinka iyo kabaha aad jeceshahay ayay sameeyaan. Ka walaalkaa ah ee gurigaaga hortiisa  kuugu samaynayana waad ku caayaysaa.Subxaana laah
Magacyo kala duwan oo xaqiraad/ takooris iyo hoos u dhigis ah ayaa dadkan soomaaliyeed ee sharafta leh loo kala yaqaanaa, halkan  inaan ku sheegna runtii aad iyo aad ayaan ugala xishooday.
Qadarin iyo ixtiraam ayay agtayda ka mudan yihiin.    

Waxaan haddaba akhristoow aan maalin dhawayd daawaday fiidyaw youtobe-ka ku jira oo dad cilmi leh oo soomaali ahi ay ka hadlayeen. Runtii arrimaha qaarkood aad bay ii damqeen sida dadkaas loola dhaqmi jiray. Bal ila fiiri oo maxay kula tahay. Waxa uu ku baxayaa af-ingiriisi. Inuu isagoo af soomaali ahna inuu jiraa  aad ayay u fiicnaan lahayd.

Bariiska waxaa ku jira....

Bariiska iyo isticmaalkiisa.


Waxaa dhawaan culumadda ku hawlan cilmi baadhista gaar ahaan kuwa bariiska, ayaa soo saaray in bariiska haddii la badsado uu keeno karo cudurka loo yaqaan kansarka (cancer).
Bariiska waxaa ku jira curiye bir u eeke ah oo loo yaqaanno arseniik As. Curiyahaasi wuxuu keeni karaa xannunka loo yaqaano kansarka, waxa kale oo ay saamayn kuleedahay unugyada jidhka, difaaca jidhka, sanbabada, kalyaha iyo beerka.  
Arseniik As (afka laatiinkana loo yaqaan arsenicum) waa curiye laga helo dabeecadda oo aad iyo aad sun u ah. Curiyahani haddaba meelaha uu ku jiro waxaa kamida bariiska oo ay dadkeenu aad u isticmaalaan iyo meelo kale oo badan addunyada ka mid ah. 

Culumadda cilmibaadhistu kuma tallinayaan, innaan joojino gabi ahaan tiisaba isticmaalka bariiska, ee waxa ay leeyihiin yareeya. Gaar ahaan caanaha bariiska ee la cabo.


Waxaa jira sida aad wada ogsiintihiinba cuntooyin iyo cabitaano badan oo laga sameeyo bariiska sida konfilagaska bariiska (risflingor) (rice crispies),rootiga qalalan ee bariiska laga sameeyo (riskakor) iyo caanaha bariiska.

Carruurta, dumarka iyo ragga.


Carruurta iyo dumarka ayaa u nugul in arsiniik ay wax yeeleyso haddii ay badsadaan, sababta oo ah qofba qofka uu ka fududyahay ama ka culays yaryahay ayay maadadani jidhkiisa/jidhkeeda ku badan kartaa.

Haddii aad afka iswidhishka taqaanid jadwalkan eeg/fiiri inta mikrogaraam arseniik ee qofka jidhkiisa gali karta marka uu cuno cuntooyinka ka kooban bariis.

FAKTA: SÅ MYCKET ARSENIK FÅR DU I DIG

2-åring, 13 kg:

Rekommenterat riktvärde: Max 3,9 mikrogram per dag
”Vanlig vecka”: 5,46 mikrogram per dag
”Värstingdag”: 13,52 mikrogram per dag (barnportioner av ris)

3-åring, 15 kg:

Rekommenderat riktvärde: Max 4,5 mikrogram per dag
”Vanlig vecka” 5,46 mikrogram per dag
”Värstingdag”: 13,52 mikrogram per dag (barnportioner av ris)

9-åring, 30 kg:

Rekommenderat riktvärde: Max 9 mikrogram per dag
”Vanlig vecka”: 6,97 mikrogram per dag
”Värstingdag”: 22,01 mikrogram per dag (vuxenportioner av ris)

Kvinna, 65 kg:

Rekommenderat riktvärde: Max 19,5 mikrogram per dag
”Vanlig vecka”: 6,97 mikrogram per dag
”Värstingdag”: 22,01 mikrogram per dag (vuxenportioner av ris)

Man, 85 kg:

Rekommenderat riktvärde: 25,5 mikrogram per dag
”Vanlig vecka”: 6,97 mikrogram per dag
”Värstingdag”: 22,01 mikrogram per dag (vuxenportioner av ris)

Det rekommenderade riktvärdet kommer från EU:s organ för livsmedelssäkerhet.

Källa: SVT

Qosolka adduunka............

Qoys Qurbe Jooga Iyo Qosolkii ......

Mar ay xalay ay amin tilmaantadu ay tilmaamaysay abaarihii 11:20 habeennimo  ayaan helay fiidyawgan anigoo hurdo u diyaargaraoobay, waxaan is idhi bal waxa ay ku saabsantahay eeg si aad bari haddii uu ilaahay yidhaahdo aad u daawatid. Laakiin maxaa dhacay? waxaa dhacay in ay hurdadii iga duushay qosol daraadeed. Markii ay dhamaatayna waxaan ku ceshaday markale, saakana markale ayaan daawaday... intii aan xalay qoslay inteedii ayaan saakana aan qoslayay. Waxaan go'aan ku gaadhay inaan raadiyo halabuurka  maansooyinkiisii kale.

Haddaba halkan ka daawo sheekadii dhexmartay qoys qurbe jooga. Aabe Geeddi, hooyo Gaasira iyo wiilkoodiii Guuleed oo uu halabuurkani ku cabirayo gabay jacbur ah.

Marka laba shay iyo wax kabadan laysku daro ayaa la yidhaahdaa fadareeshan ama jacbur sidaasi darteed ayaa af- soomaali fadareeyshan ah loo leeyahay jacburkan uu tirinayo halabuur Aadan Muuse Haybe. sidaas iyo daawasho wacan.

Ha la iscafiyo waxaa lagu jiraa saban culays weyne......

Ha la iscafiyo waxaa lagu jiraa saban culays weynu waa gabay uu alifay qoraa, mu'alif , macallin Yuusuf X. Cabdullahi Xassan.....In lays cafiyana diinteena ayaa ina farysa.



Riix halkan....

Xassuusta alleh!

Waxa aan dacwadan ka helay wiil aan adeer u ahay. Markaan akhristayna waxaan jeclaystay inaan idnla qaybsado. Adiguna sii fidi ilaahay ha kaa jisaa'i siiyee.

• Ma ka reebtaa dadka falalka foosha xun?
• Ma badisaa xasuusta maalinta aakhiro?
• Ma u diyaargarawday la kulanka Alleh?
• Ma damacsantahay janatul fardawsa al'aclaa?
• Ma ka baqaysaa galista naarta jaxiima?
• Ma ku dadaashaa digriga iyo xuska alleh?
• Ma ku salidaa nabiga scw.?
• Quudkaaga xaaraanta ma ka ilaalisaa?
• Hugaagu dhar islam ma yahay?
• Dariskaaga xaquuqdooda ma ilaalisaa?
• Masaakiinta ma siisaa, quudisaana cunto?
• Ma ka fakartaa nolosha ehel iyo ubadba?
• Ma ka mid tahay xisbiga alle?
• Ma iska ilaalisaa xisbiga shaydaanka?
• Ma ka warhaysaa muslimiinta xaalkooda?
• Ma u ducaysaa walaalhaaga kaa maqan?
• Ma ku bixisaa dhaqaalahaaga dacwadda?
• Ma ka tawbad keentaa dunuubtaada?
• Ma ka ilaalisaa carrabkaaga hilibka dadka?
• Shaqadaada ama kasabkaagu xalaal ma yahay?
• Adduunyadaada ma u qaadatay aakhiradaada?
• Caafimaadkaagana ma u qaadatay jiradaada? 

Qore: miskiin alleh u baahan.

Qofkii akhriya siina fidiya waxaan ugu ducayn janada alleh.....

Akhriska!

Waxaan khamiistii hore ee 2 oktoobar aan ka qayb galay shir waalid oo ku saabsanaa waxbarashada carruurta. Waxay macalimaddii tallooyin naga siisay sidii aan carruurtayada uga caawin lahayn in ay waxakhriska bartaan iyo sidii kuwa wax akhriyi yaqaanaa ay u noqon lahaayeen kuwo akhriska ku fiican.

Waxayna noo qaybisay waraaqo.

Markii aan arkay warqaddaas iyo wixii ku qornaa ayaan jeclaystay inaan idinla qaybsado qodobaddii halkaas ku qornaa waana kuwan.

Sidan ayaad uga caawin kartaa ilmahaaga xagga wax akhriska:

• Wakhti sii iyo meel fiican oo guriga ka mida oo aad fadhiisataan qaylo iyo buuq la'aan.
• Ku bilow inaad weydiisid inay ama inuu xasuusto waxa uu buuggu ku saabsan yahay.
• Dhagayso ka dibna marka uu ilmahaagu akhriyayo.
• Haddii uu yahay cutuka aad akhriyeysaani mid gaaban, ha kaaga sheekeyo/sheekayso ilmahaagu. Laakiin haddii uu buuggu leeyahay cutubyo dhaa-dheer saddex bog markuu akhriyaba/akhrisaba joogsada oo ilmahaagu ha kaaga waramo/waranto wixii uu soo akhriyey ama wixii ay soo akhrisay. Su'aalo furana ka weydii oo jawaabtoodu aanay ahayn su'aalaha haa ama maya lagu jawaabo. Tusaale ahaan Maxaa dhacay markii hore? Maxaa dhacay markii dambe? Maxaad u malaynaysaa inay dhici doonaan  hadhaw ama gadaal dambe?
• Ereyooyinka adag ee ku jira u sharax.
• Laaxinka (haddii uu si qalad ah u akhriyo) ha ku qabsan oo ha joojin, hadhaw markuu weedha dhameeyo sax.
• Xasuusi ilmahaaga inuu si dagan u akhriyo oo uu meelaha joosiga ahna uu ku hakado.
• Guubaabi oo amaan had iyo jeer.
• Sii wad dhagaysigaaga oo dhagayso.
• u ogolaw ilmahaag mar mar inuu kaaga sheekooyo buugga.
• Ilmaha muhiim ayay u tahay inay haystaan dad hormood u ah oo ay ku daydaan xagga wax akhriska. Haddii ay ilmahaagu arkaan inaad qof wax akhriya aad tahay iyaguna aad ayay u xiisaynayaan inay sidaada oo kale wax u akhriyaan.

Shirka barayaasha afka hooyo

Skolverket inbjuder modersmålslärare till en konferens som kommer att äga rum den 27-28 oktober i Stockholm. Den första dagen (27/10) är gemensam för alla och den andra dagen (28/10) deltar man i sin respektive språkgrupp.
Wasaaradda waxbarashadu waxay ku martiqaadaysaa barayaasha afka hooyo kulankii barayaasha e sannadlaha ahaa, kaas oo ka dhici doona magaalada Stockholm 27-28 ka bisha oktoobar. maalinta koowaad waxa qabanaysa oo mas`uul ka ah wasaaradda waxbarashada, ta labaadna gaar bay u tahay luqadaha kala duwan. Barnaamijka maalinka koowaad waa diyaar. maalinta labaadna gacanta ayaa lagu hayaa. Shirka waxa lagu qabanayaa badhtamaha magaalada Stockholm.
Waxa loogu tala galay : Barayaasha afka hooyo iyo kuwa xannaanadaba.
Waqtiga: 27 -28 oktoobar 2014.
Goobta: Clarion Hotel Sign, Östra Järnvägsgata 35, Stockholm
Kharashka: Shirku waa lacag la`aan, laakiin haddaad isdiiwaangeliso kama noqon kartid. Degmada aad ka imanaysaa ama dugsiga aad ka shaqeyso ayaa bixinaya hurdada iyo kharashka gaadiidka aad ku imanayso.
Is-diiwaangelinta: Maalinta ugu dambeysaa waa 1-da bisha oktoobar. Fadlan isdiiwaan geli ka hor. iska
diiwaangeli halkan..